Układ hamulcowy

W skład układu hamulcowego Škody Favorit wchodzą dwa rodzaje hamulców:
zasadniczy hydrauliczny i pomocniczy mechaniczny.
Schemat układu hamulcowego przedstawiono na rysunku

Hamulce zasadnicze uruchamiane poprzez pedał hamulcowy za pośrednictwem urządzenia wspomagającego i dwuobwodową pompę hamulcową.
Płyn hamulcowy z pompy jest tłoczony pod wysokim ciśnieniem przewodami hamulcowymi (metalowymi oraz elastycznymi) do zacisków kół przednich i cylinderków kół tylnych poprzez korektory siły hamowania.

Hamulce kół przednich

są tarczowe jednotłoczkowe z tarczą hamulcową odlaną z żeliwa szarego przymocowaną do piasty koła, zacisk z tłoczkiem hamulcowym i umieszczonymi w nim klockami hamulcowymi do głowicy łożyska sworznia koła.
Klocki hamulcowe dociskane są poprzez ciśnienie wytworzone w pompie hamulcowej, wywierane na tłoczek umieszczony w zacisku hamulca.
Klocki hamulcowe osadzone są z zaciskiem, posuwnie na sworzniach prowadnicowych tak, aby siła wywierana na oba klocki była jednakowa.
Luz pomiędzy klockami hamulcowymi a tarczą ustawiany jest samoczynnie sprężystymi pierścieniami uszczelniającymi.
W korpusie zacisku wykonany jest otwór, który umożliwia kontrolę zużycia klocków hamulcowych.

Hamulce kół tylnych (rysunek)

są bębnowe (bębny wykonane z żeliwa szarego) umocowane do kołnierza piasty koła. Szczęki dociskane są poprzez ciśnienie wytworzone w pompie hamulcowej, za pośrednictwem cylinderków hamulcowych.
Do bębna hamulcowego przymocowane są koła tylne pojazdu.
Dostęp do układu hamulcowego koła tylnego możliwy jest po zdjęciu koła i odkręceniu śrub mocujących bęben.

Pompa hamulcowa (rysunek)

służy do wytworzenia dużego ciśnienia płynu hamulcowego w układzie.
Zamocowana jest do podciśnieniowego urządzenia wspomagającego, tzw. serwo. (rysunek)

W górnej części pompy umieszczony jest zbiorniczek z płynem hamulcowym, w którego korku znajduje się czujnik
sygnalizujący niski poziom za pomocą kontrolki umieszczonej na tablicy przyrządów.
Podciśnieniowe urządzenie wspomagające (serwo) jest podłączone za pośrednictwem zaworu zwrotnego do kolektora ssącego silnika i służy do zwiększenia siły wywierającej poprzez pedał hamulca na tłok pompy hamulcowej.

Korektory hamowania (rysunek)

umieszczone są w wylotach pompy hamulcowej w układzie hamowania kół tylnych ograniczające ciśnienie po przekroczeniu ustalonej wartości ciśnienia w układzie hamowania kół przednich.
Korektory zapobiegają blokowaniu kół tylnych, co z kolei przeciwdziała zarzuceniu samochodu przy hamowaniu na śliskiej nawierzchni.

Zaciski hamulcowe (rysunek)

razem z umieszczonymi w nich tłoczkami oddziaływają na klocki, których okładziny naciskają na tarcze hamulcowe połączone z piastami kół przednich wywołując siłę hamującą.
Po ustąpieniu ciśnienia w układzie klocki hamulcowe powracają do stanu wyjściowego, czyli z dala od tarczy zawsze na tą sama odległość (o ile układ jest sprawny) bez względu na stopień zużycia okładzin.

Cylinderki hamulcowe (rysunek)

razem z umieszczonymi w nich tłoczkami, które pod wpływem ciśnienia płynu hamulcowego wysuwając się powodują docisk szczęk hamulcowych do bębna hamulcowego.
Konstrukcja układu hamulców kół tylnych powoduje cofanie się szczęk w położenie wyjściowe po zaniku ciśnienia w układzie do ustalonej pozycji wyjściowej bez względu na stopień zużycia szczęk.

Przewody hamulcowe
występują dwa rodzaje. Przewody hamulcowe sztywne wykonane z ocynkowanych stalowych rurek bez szwu; mocowane do płyty podłogi wzdłuż lewego progu za pomocą plastikowych zaczepów.
Elastyczne przewody hamulcowe wykonane są z wielowarstwowej gumy zbrojonej włóknem tak, aby mogły wytrzymać ciśnienie występujące w układzie jednak na tyle giętkie, aby swobodnie pracowały łącznie z kołami.

Hamulec pomocniczy
uruchamiany dźwignią za pośrednictwem cięgien i dzwigni powoduje rozsunięcie szczęk hamulcowych kół tylnych doprowadzając do ich zablokowania (o ile cięgna są prawidłowo wyregulowane).

Obsługa i uwagi eksploatacyjne
Obsługa całego układu hamulcowego polega na okresowym sprawdzaniu czy nie występują wycieki płynu hamulcowego oraz stanu połączeń przewodów hamulcowych, osadzenia zbiorniczka płynu hamulcowego oraz zużycia eksploatacyjnego klocków, tarcz, szczęk i bębnów hamulcowych. Fabryka zalecała wymianę co 5 lat (lub 100 000 km) elastycznych przewodów hamulcowych oraz wszystkich elementów gumowych znajdujących się w układzie hamulcowym a co dwa lata elementów gumowych pompy hamulcowej). Wycieki płynu hamulcowego jak i zwiększający się skok pedału hamulca świadczą o konieczności wymiany, lub naprawy pompy (o ile wadliwe działanie nie wynika z innych przyczyn). Naprawa pompy sprowadza się do wymiany elementów gumowych i sprawdzeniu wewnętrzne powierzchni cylindra pompy; jeśli powierzchnia ta jest zadowalająca wymianie podlegają wszystkie elementy gumowe. Wżery i zarysowania kwalifikują do wymiany całą pompę. Należy pamiętać, aby wszystkie czynności związane z naprawą układu hamulcowego wykonywać niezwykle starannie W przypadku wymiany pompy hamulcowej należy pamiętać, że pompa montowana do kwietnia 1992 roku o średnicy wewnętrznej 22 mm może współpracować z podciśnieniowym urządzeniem wspomagającym produkowanym do tych pomp. To samo dotyczy pompy o średnicy 22,2 mm, która była montowana do kwietnia 1992 roku. Pompy te oraz serwa nie są wzajemnie wymienne!!! W przypadku stwierdzenia wadliwego działania korektora hamulcowego należy próbować naprawić (poprzez wymianę elementów gumowych), lub wymienić korektor na nowy. Z eksploatacji wynika, że uszkodzenia korektora hamowania występują bardzo rzadko, jednak nie można ich wykluczyć.

Obsługa eksploatacyjna klocków hamulcowych polega na okresowej (co 10 000 km) kontroli ich grubości. Klocki hamulcowe nie nadają się do dalszej eksploatacji, jeśli grubość materiału ciernego wynosi 2mm (7 mierzona razem z metalem). Sygnałem do natychmiastowej wymiany klocków są odgłosy metalicznego tarcia dobiegające z przodu pojazdu podczas naciskania pedału hamulca. Do wymiany klocków (po uprzednim zdjęciu koła i zabezpieczeniu pojazdu przed stoczeniem) należy odkręcić śruby mocujące podstawą zacisku od korpusu ( w przypadku zacisków licencyjnych Autobrzdy obie śruby, w przypadku zacisków oryginalnych Girling tylko dolną), odchylić korpus zacisku do dołu (Girling), lub do góry (licencyjny) tak, aby obrócił się na trzpieniu. Następnie wyciągnąć stare klocki z podstawy zacisku, oczyścić zaciski z błota i brudu, wcisnąć tłoczek możliwie najdalej, (jeśli jest znaczny opór można odessać odrobinę płynu ze zbiorniczka), wsunąć w prowadnice nowe klocki i połączyć korpus z podstawą. Następnie wkręcić nowe śruby. Są one zabezpieczone specjalnym klejem przeciwdziałającym odkręceniu się śruby i dlatego zaleca się kupowanie nowych śrub. Po montażu koła należy kilkakrotnie nacisnąć pedał hamulca, by nowe klocki z tłoczkiem ustawiły się w nowym położeniu i z nowymi nominalnymi luzami. Przy okazji wymiany klocków należy sprawdzić stan tarczy hamulcowej. Jej powierzchnia powinna być gładka, nie pofalowana i bez głębokich rowków. Tarczę z głębokimi rowkami, lub w przypadku stwierdzenia bicia można oddać do przetoczenia pamiętając, że grubość jej po obróbce mechanicznej nie może być mniejsza niż 11,4 mm (po niżej tej wartości tarcza kwalifikuje się do wymiany). Zalecane jest także sprawdzenie działania tłoczka hamulcowego. Po zdemontowaniu starych klocków hamulcowych spróbować ręką popchnąć tłoczek i wyciągnąć, (ale bez przesady), jeśli wyczuwalne są zatarcia, lub luzy osiowe należy wymienić uszczelkę tłoczka a w przypadku, jeśli tłoczek jest skorodowany należy wymienić go na nowy.
Obsługa eksploatacyjna polega na sprawdzeniu co ok. 20 000 km grubości okładzin ciernych szczęk hamulcowych. Szczęki hamulcowe nie nadają się do dalszej eksploatacji, jeśli grubość materiału ciernego wynosi 1 mm w miejscu najbardziej zużytym (3 mm mierzone razem z metalem szczęki). Jeśli podczas naciskania pedału hamulca z bębnów hamulcowych odchodzą odgłosy metalicznego tarcia bez względu na liczbę przejechanych kilometrów należy sprawdzić stan szczęk hamulcowych i ewentualnie wymienić na nowe. Jeśli bęben hamulcowy na powierzchni czynnej posiada głębokie rowki lub oznaki nierównomiernego zużycia należy bęben przetoczyć (pamiętając, że maksymalna średnica bębna hamulcowego, który nie nadaję się do eksploatacji wynosi 201 mm), lub wymienić na nowy. W celu demontażu bębna hamulcowego należy wsunąć śrubokręt poprzez otwór w bębnie hamulcowym i spowodować zwolnienie mechanizmu samoczynnej regulacji luzu(po odkręceniu koła). Dostęp do układu hamulca tylnego jest po odkręceniu dwóch śrub mocujących bęben. Przed przystąpieniem do wymiany szczęk hamulcowych należy zapamiętać ustawienie listwy rozpierającej z mechanizmem samoczynnej regulacji luzu, osadzenie zawleczek mocujących szczęki, położenie sprężyny na osi krótkiej mechanizmu samoczynnej regulacji luzu, zaczepienia sprężyny między szczęką przeciwbieżną a listwą rozpierającą, co ułatwi poprawne złożenie mechanizmu hamulcowego. Szczypcami wyciągnąć końcówkę linki hamulca pomocniczego z uchwytu i wyciągnąć ją na zewnątrz. Wcisnąć popychacze w cylinderku hamulcowym i zabezpieczyć przed wysunięciem, zdjąć górną i dolną sprężynę ściskające szczęki, wyciągnąć zawleczki mocujące szczeki hamulcowe, zdjąć pierścieniową zawleczkę sprężystą z osi dźwigni regulacji luzu i ściągnąć krótką dźwignię razem ze sprężyną, wysunąć zakończenie szczęk z popychaczy cylinderka i wspornika szczęk, wyjąć szczeki z listwą rozpierającą, wyciągnąć sprężynę z listwą rozpierającą ze szczęk. Przy przypadku montażu szczęk należy uważać na cylinderek hamulcowy a obie szczęki wkładać tak, aby nie spowodować wypchnięcia popychacza w cylinderku, gdyż będzie konieczne przeprowadzenie odpowietrzenia układu. Krótką dźwignię samoczynnej regulacji luzu szczęk należy ustawić tak, aby jeden jej ząbek był zaczepiony o ząbek w długiej dźwigni tego mechanizmu. Jeśli na powierzchni cylinderka hamulcowego są oznaki wycieku płynu hamulcowego, lub zapieczony jest tłoczek, to kwalifikuje się on do naprawy, lub wymiany. Jeśli na wewnętrznej stronie powierzchni cylinderka widoczne są głębokie wżery lub rysy, należy wymienić cały cylinderek. Jeśli powierzchnia ta jest zadowalająca, wymianie podlegają wszystkie elementy gumowe cylinderka.

Obsługa hamulca pomocniczego polega na okresowej regulacji naciągu linek. Regulacja ta możliwa jest poprzez zdjęcie plastikowej osłony maskującej i polega na dokręceniu lub odkręceniu nakrętek regulacyjnych po uprzednim poluzowaniu nakrętek kontrujących. Po zakończonej regulacji dokręcić nakrętki kontrujące. W przypadku stwierdzenia nadmiernego wyciągnięcia się linki (nie wystarczy już regulacja nakrętkami), pęknięcia drutu linki lub zatarcia samej linki należy wymienić ją na nową.

Obsługa przewodów hamulcowych polega na okresowym sprawdzaniu ich stanu. W przypadku wgnieceń lub skorodowania sztywnych przewodów hamulcowych, należy je wymienić natychmiast.

Wymiana płynu hamulcowego i odpowietrzanie układu.
Płyn hamulcowy podlega procesom starzenia pod wpływem wysokich temperatur powstających podczas hamowania. Wadą płynu hamulcowego jest to, ze bardzo dobrze absorbuje wilgoć z powietrza, która zazwyczaj gromadzi się w pompie i cylinderkach hamulcowych. Pomimo dodatku antykorozyjnego w płynie hamulcowym jego aktywność i skuteczność maleje wraz z upływem czasu. Wchłanianie wody przez płyn powoduje obniżenie jego temperatury wrzenia co ma bardzo duży wpływ na skuteczność hamowania. Minimalna temperatura wrzenia płynu hamulcowego zastosowanego w układnie wynosi 205 C, którą zaleca się sprawdzać co pół roku. Do napełnienia układu zaleca się stosować płyny spełniające normy DOT3 i DOT4. Jeśli podczas naciskania pedału hamulca opada w dół a normalne położenie zajmuje po kilkukrotnym naciśnięciu jest to sygnał do odpowietrzenia układu. Jeśli zdecydujemy się na wymianę płynu hamulcowego najwięcej problemów może nam sprawić odkręcenie odpowietrzników. Dlatego przed planowaną wymianą płynu lub odpowietrzeniem układu hamulcowego zaleca się zwilżyć na 2 - 3 dni wcześniej (czynność powtarzać codzienne) odpowietrzniki małą ilością płynu hamulcowego lub środkami ułatwiającymi odkręcanie śrub typu WD-40; CX-80 itp. W celu wymiany płynu hamulcowego należy zaopatrzyć się w około 1,2 dm3 nowego płynu hamulcowego, rurkę z tworzywa sztucznego o średnicy wewnętrznej 5 oraz naczynie najlepiej szklane o pojemności około 1,5 dm3. Samochód ustawić nad kanałem, lub jeśli się takowym nie dysponuje to na stabilnych podpórkach w miarę poziomo i odkręcić wszystkie koła. Odkręcić korek zbiorniczka płynu hamulcowego i odessać za pomocą strzykawki lub gruszki gumowej całą jego zawartość (zbiorniczek podzielony jest na dwie komory i wyssanie płynu z dalszej komory trzeba przeprowadzić za pomocą rurki elastycznej lub wężyka. Po wyssaniu jak największej ilości płynu ze zbiorniczka należy wlać ostrożnie do niego nowy płyn, (aby zminimalizować wymieszanie się nowego z pozostałym starym płynem), zdjąć kapturki ochronne z odpowietrzników (wprzód oczyściwszy odpowietrzniki i ich okolice z brudu i pyłu) na odpowietrznik nałożyć rurkę z tworzywa sztucznego a drugi jej koniec umieścić w naczyniu. Hamulce odpowietrza się, zaczynając od hamulca w prawym, następnie w lewym tylnym kole, potem w prawym i lewym przednim kole. W niektórych starszych typach samochodów należy odpowietrzyć na samym końcu pompę hamulcową. Drugiej osobie, która jest niezbędna do pracy, polecić szybkie naciśnięcie pedału hamulca i trzymanie go wciśniętego. Poluzować odpowietrznik tak, aby tak, aby wyciekło trochę płynu i zakręcić. Pedał zwalniać powoli, co zapobiega pienieniu się płynu. Ponownie polecić naciskanie pedału i ponownie odkręcić odpowietrznik tak, aby wyciekło trochę płynu i zakręcić. Czynność powtórzyć do momentu, kiedy z rurki będzie wyciekał do naczynia czysty nowy płyn hamulcowy, a następnie dokręcić odpowietrznik i założyć kapturek ochronny. Czynność powtórzyć dla każdego koła, na kole oddalonym najdalej kończąc. Pamiętać należy o okresowym dolewaniu płynu do zbiorniczka aby nie uległa ona zapowietrzeniu. Po wykonaniu wyżej opisanych czynności dla wszystkich kół sprawdzić czy pedał jest 'twardy" i jeśli wszystko jest wykonane poprawnie, dopełnić płynem hamulcowym zbiorniczek do poziomu MAX i zakręcić korek wlewowy zbiorniczka. Odpowietrzenie polega na tych samych czynnościach z tym, że nie odsysamy płynu ze zbiorniczka i do naczynia wlewamy około 0,05 0,1dm3 płynu hamulcowego. Jeśli ktoś nie czuje się na siłach lub nie wie jak zabrać się do prawidłowej wymiany klocków, szczęk lub innych podzespołów i części w układzie hamulcowych powinien udać się do ASO lub innego warsztatu samochodowego wykonującego tego typu usługi. Układ hamulcowy pełni zbyt ważną rolę w bezpieczeństwie, aby wszystkie czynności związane z wymianą części lub podzespołów były wykonane niestarannie.

___________________________________________________________________________
"Mylić się jest rzeczą ludzką"
Jeśli zauważyłeś błąd w opisie lub coś pominąłem albo o czymś zapomniałem,
napisz proszę do Webmastera lub skonsultuj to ze mną.
Opis ma być jak najbardziej wiarygodny oraz rzetelny i Ty też się możesz do tego przyczynić.
Nie ponoszę odpowiedzialności za usterki powstałe w wyniku korzystania z w/w opisu.
Chcesz podlinkować ten opis na www - zapytaj autora o zgodę, to nic nie kosztuje.
Znaleźć mnie można na forum http://szkodnik.org
   Opracował i udostępnił do publikacji Baranek.